BUDŻETY GOSPODARSTW DOMOWYCH
W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 ROKU.
Badanie budżetów gospodarstw domowych prowadzą pracownicy Urzędu Statystycznego.
Do ich obowiązków należy zwerbowanie w każdym miesiącu wylosowanych gospodarstw domowych
do badania, przeprowadzenie wywiadu dotyczącego charakterystyki społeczno-demograficznej gospodarstwa
domowego, udzielenie instruktażu w zakresie prowadzenia zapisów w książeczce budżetowej,
opracowanie dla każdego gospodarstwa domowego „Miesięcznego budżetu gospodarstwa
domowego”, przeprowadzenie wywiadu kwartalnego z badanymi gospodarstwami domowymi odnośnie
wyposażenia gospodarstw domowych w przedmioty trwałego użytkowania i nieruchomości oraz
tzw. rozchodów rzadkich poniesionych w ciągu kwartału.
Wylosowane gospodarstwo domowe dokonuje w książeczce budżetowej zapisów odnośnie
wszystkich przychodów, jakie wpłynęły do gospodarstwa domowego w badanym miesiącu oraz
wszystkich rozchodów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy użytkowaniem
gospodarstwa rolnego. Notuje także wartości wszystkich artykułów pobranych na własne potrzeby
z gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie, z działalności prowadzonej na własny rachunek oraz
przekazanych darów z gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie.
Badanie budżetów gospodarstw domowych prowadzone jest metodą reprezentacyjną, która
daje możliwość uogólnienia, z określonym błędem, uzyskanych wyników na wszystkie gospodarstwa
domowe. Dostarcza podstawowych informacji o przychodach, rozchodach, spożyciu i wyposażeniu
gospodarstwa domowego w dobra trwałego użytku oraz informacji o innych aspektach warunków bytu
określonych grup ludności.
W 2004 roku, w celu zachowania relacji między strukturą badanej zbiorowości a strukturą społeczno-
demograficzną zbiorowości generalnej, wyniki z badania za 2004 rok przeważone zostały danymi
o strukturze gospodarstw domowych według liczby osób i miejsca zamieszkania pochodzącymi
z Narodowego Spisu Powszechnego 2002 r. Ze względu na konieczność zachowania porównywalności
danych wyniki za 2003 r. zostały powtórnie przeliczone w oparciu o nowy system wag.
W 2004 roku w województwie małopolskim badaniem objętych było 2495 gospodarstw
domowych
- 58% gospodarstw mieszkało w mieście, a 42% na wsi.
Ponad 37% badanych rodzin to
rodziny, których głównym źródłem utrzymania jest emerytura lub renta, 35% utrzymuje się z pracy
najemnej, a 12% gospodarstw dochody swe czerpie z pracy najemnej i z pracy w indywidualnym gospodarstwie
rolnym, około 7% to gospodarstwa, których głównym źródłem utrzymania jest praca na
rachunek własny, pozostałe gospodarstwa osiągają dochody z niezarobkowych źródeł utrzymania
i z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. W porównanie do 2003 r. wzrósł o 3 pkt procentowe
udział gospodarstw utrzymujących się z pracy najemnej, a zmniejszył się o 2 pkt procentowe udział
gospodarstw, których głównym źródłem utrzymania jest emerytura lub renta oraz o 1 pkt procentowy
udział gospodarstw, które osiągają swoje dochody z pracy najemnej i z pracy w indywidualnym gospodarstwie
rolnym.
- 2 -
Przeciętne gospodarstwo domowe w województwie małopolskim liczy 2,98 osoby (3,07
w kraju). Liczniejsze są gospodarstwa pracowników użytkujących gospodarstwa rolne i rolników,
a mniej liczne gospodarstwa emerytów i rencistów.
Dochód rozporządzalny jest sumą bieżących dochodów (pieniężnych i niepieniężnych) gospodarstwa
domowego pomniejszoną o podatki od dochodów, spadków, darowizn oraz nieruchomości.
Przeznaczony jest na wydatki na cele konsumpcyjne, pozostałe wydatki i przyrost oszczędności.
PRZECIĘTNY MIESIĘCZNY DOCHÓD ROZPORZĄDZALNY NA 1 OSOBĘ
W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH
WYSZCZEGÓLNIENIE 2003 2004
w złotych w odsetkach w złotych w odsetkach
Dochód rozporządzalny
671,84 100,0 717,61 100,0
w tym:
z pracy najemnej
292,93 43,6 331,23 46,2
z gospodarstwa indywidualnego
w rolnictwie ..................................
18,76a 2,8 15,37b 2,1
z pracy na własny rachunek ..........
53,72 8,0 64,02c 8,9
ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych
i pomocy społecznej .....
258,62 38,5 250,78 34,9
Dochód do dyspozycji ...................
644,99 96,0 691,73 96,4
a, b,c
Błąd względny szacunków przekracza 10% i wynosi: a – 13,19%, b – 16,59%, c – 10,88%.
Przeciętny miesięczny nominalny dochód rozporządzalny na osobę w gospodarstwach domowych
ogółem w 2004 roku wynosił prawie 718 zł.
Dochód rozporządzalny przeciętnego mieszkańca Małopolski w 2004 roku był niższy o około
18 zł od dochodu rozporządzalnego w kraju. W stosunku do 2003 roku był o 6,8% wyższy. Dochód
z pracy najemnej jest głównym źródłem dochodów gospodarstwa domowego (46,2%) i udział ten od
kilku lat rośnie, w 2003 roku wynosił 43,6%. Drugim, co do wielkości źródłem, dochodów gospodarstwa
domowego są dochody ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych i pomocy społecznej, których
udział w porównaniu do 2003 r. zmniejszył się o 3,6 pkt procentowe. W stosunku do 2003 r. zmalał
również udział dochodów z gospodarstw indywidualnych w rolnictwie.
Najwyższy poziom dochodu rozporządzalnego osiągnęły w 2004 roku gospodarstwa pracowników
pracujących na stanowiskach nierobotniczych (o ok. 53% wyższy od dochodu gospodarstwa
ogółem) i gospodarstwa pracujących na rachunek własny (większy o ok. 22%). Dochód wyższy od
przeciętnego uzyskały ponadto gospodarstwa pracowników i emerytów. W pozostałych grupach gospodarstw
przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę był niższy od dochodu w gospodarstwach
ogółem. Podobne tendencje występują w badaniach dla Polski.
Dochód do dyspozycji jest to dochód rozporządzalny pomniejszony o pozostałe wydatki,
tj.: dary przekazane z gospodarstwa domowego, wydatki na cele społeczne, kaucje, odszkodowania
płacone innym osobom i instytucjom.
W stosunku do 2003 roku dochód do dyspozycji w gospodarstwach domowych ogółem wzrósł
o 7,2%. Największy wzrost dochodów do dyspozycji odnotowano w gospodarstwach pracowników
i pracujących na rachunek własny (ponad 11%). Natomiast spadek zanotowano w gospodarstwach
emerytów i rencistów (ok. 3%). Kolejny rok obserwujemy spadek dochodu do dyspozycji w gospodarstwach
rolników, co jest konsekwencją obniżenia dochodów z pracy w użytkowanych gospodarstwach
rolnych.
PRZECIĘTNE MIESIĘCZNE WYDATKI NA 1 OSOBĘ W GOSPODARSTWACH
DOMOWYCH
WYSZCZEGÓLNIENIE 2003 2004
w złotych w odsetkach w złotych w odsetkach
Wydatki ogółem ................................
648,77 100,0 680,77 100, 0
w tym wydatki na towary i usługi
konsumpcyjne .............................
621,92 95,9 654,89 96,2
w tym:
żywność i napoje bezalkoholowe
.......................................
182,85 28,2 192,10 28,2
napoje alkoholowe i wyroby
tytoniowe ...............................
16,88 2,6 16,47 2,4
odzież i obuwie ........................
30,54 4,7 32,83 4,8
użytkowanie mieszkania
i nośniki energii .....................
132,82 20,5 132,12 19,4
wyposażenie mieszkania
i prowadzenie gospodarstwa
domowego .............................
31,59 4,9 33,17 4,9
zdrowie ....................................
34,91 5,4 35,75 5,3
transport ..................................
56,41 8,7 62,11b 9,1
łączność ..................................
30,92 4,7 30,61 4,5
rekreacja i kultura ....................
41,26 6,4 48,44 7,1
edukacja a ...............................
7,88c 1,2 10,56d 1,6
restauracje i hotele ..................
10,69 1,6 15,97e 2,3
inne towary i usługi ..................
34,28 5,3 33,57 4,9
a Łącznie z wychowaniem przedszkolnym. b, c, d, e
Błąd względny szacunków przekracza 10% i wynosi:
b – 12,62%, c – 11,64%, d – 15,76%, e – 18,91%.
Zapisy dokonywane przez gospodarstwa domowe w książeczkach budżetowych przedstawiają
strukturę wydatków ponoszonych przez badane gospodarstwa. Należą do nich wydatki ponoszone
na zakup towarów i usług konsumpcyjnych oraz pozostałe wydatki przeznaczone na zaspokojenie
potrzeb gospodarstwa domowego. Zakupy dokonywane są za gotówkę lub na kredyt. Gospodarstwo
może otrzymywać je bezpłatnie lub uzyskiwać z gospodarstwa rolnego lub prowadzonej działalności
gospodarczej na własny rachunek.
Towary konsumpcyjne obejmują dobra nietrwałego użytkowania (żywność, napoje, lekarstwa), półtrwałego
użytkowania (odzież, zabawki, książki) i trwałego użytkowania (pralki, telewizory).
Pozostałe wydatki to dary przekazane innym, niektóre podatki (np. od spadków, nieruchomości),
składki na ubezpieczenia społeczne, przegrane w grach, straty pieniężne.
Wydatki miesięczne ponoszone przez 1 osobę w województwie małopolskim są o 14 zł niższe
niż ponoszone przez przeciętnego Polaka. W stosunku do 2003 roku wydatki miesięczne Małopolanina
wzrosły o 4,9%. Wzrost wydatków w stosunku do 2003 roku wystąpił w gospodarstwach pracowników
(o 8,4%) i utrzymujących się z niezarobkowych źródeł. Pozostałe grupy społeczno-ekonomiczne
w 2004 roku ograniczyły swoje wydatki.
Różnice w poziomie przeciętnych miesięcznych wydatków na osobę między poszczególnymi
grupami społeczno-ekonomicznymi gospodarstw domowych były stosunkowo duże. Jeśli za punkt
odniesienia przyjmie się przeciętne miesięczne wydatki gospodarstw ogółem, to poziom wydatków
wyższy od przeciętnego zrealizowały gospodarstwa emerytów (o 15%), pracowników (o ok. 11%) oraz
pracujących na własny rachunek (o ok. 10%), a poziom znacznie niższy gospodarstwa rolników, pracowników
użytkujących gospodarstwo rolne oraz rencistów. W badaniach prowadzonych dla Polski
odpowiednio wyższy poziom wydatków osiągnęły gospodarstwa pracujących na rachunek własny
(o 23%), gospodarstwa emerytów (o 20%) i gospodarstwa pracowników (o 3%).
Z przedstawionych danych wynika, że gospodarstwa w Małopolsce 96,2% wszystkich wydatków
przeznaczają na cele konsumpcyjne. W ogólnych wydatkach gospodarstw dominującą pozycję
w 2004 roku nadal zajmowały wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe. Na tę grupę potrzeb gospodarstwa
przeznaczały 28,2% ogółu swoich wydatków, tyle samo, co w 2003 roku (przeciętny Polak
- 4 -
28,1%). Widoczne jest zróżnicowanie procentowego udziału wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe
w poszczególnych grupach społeczno-ekonomicznych. Gospodarstwa pracowników użytkujących
gospodarstwo rolne, rolników, rencistów większy procent ogółu swoich wydatków przeznaczały
na zakup żywności i napojów bezalkoholowych niż gospodarstwa ogółem. Natomiast gospodarstwa
pracowników najemnych i pracujących na rachunek własny przeznaczały odpowiednio 24% i 25%
swoich wydatków na zakup żywności i napojów bezalkoholowych.
Stałe opłaty mieszkaniowe (tj.: czynsz, opał, energia elektryczna i cieplna, gaz) to druga co do
wielkości pozycja wydatków ponoszonych przez gospodarstwa domowe. W 2004 roku wydatki te stanowiły
19,4% (Polska 20,3%) i były o 1,1 pkt niższe niż w 2003 roku. W omawianym okresie widoczny
jest wzrost udziału wydatków na transport, rekreację i kulturę, restauracje i hotele w stosunku do roku
2003. Zmiany udziału wydatków na pozostałe grupy potrzeb w gospodarstwach ogółem w 2004 roku
są nieznaczne. W poszczególnych grupach społeczno-ekonomicznych gospodarstw domowych zmiany
te były jednak wyraźniejsze.
TABL.3 PRZECIĘTNE MIESIĘCZNE SPOŻYCIE NIEKTÓRYCH ARTYKUŁÓW ŻYWNOŚCIOWYCH
NA 1 OSOBĘ W GOSPODARSTWACH DOMOWYCH
WYSZCZEGÓLNIENIE Jednostka
miary 2003 2004
Pieczywo i produk ty zbożowe ............................. kg 8,69 8,52
w tym pieczywo ................................................ kg 5,70 5,58
M ięso .................................................................. kg 4,95 4,86
R yby a .................................................................. kg 0,30 0,32
M leko b, napoje mleczne i jogurty ........................ l 5,93 5,79
w tym mleko ..................................................... l 5,39 5,21
S ery ..................................................................... kg 0,96 0,95
J aja ..................................................................... sz t 15,66 15,23
O leje i pozostałe tłuszcze ................................... l 1,45 1,41
O woce ................................................................. kg 3,86 3,75
W arzywa ............................................................. kg 12,23 11,77
Cukier .................................................................. kg 1,97 1,80
a Bez marynat, przetworów ze zwierząt morskich i słodkowodnych, wyrobów garmażeryjnych i panierowanych.
b Bez zagęszczonego i w proszku.
W porównaniu z 2003 rokiem w badaniach gospodarstw domowych poziom spożycia prezentowanych
podstawowych artykułów żywnościowych, poza spożyciem ryb, uległ obniżeniu.
Tendencja ta trwa już kilka lat. Przeciętne miesięczne spożycie na 1 osobę mleka, sera, jajek oraz
cukru w województwie małopolskim, podobnie jak w latach wcześniejszych, jest w dalszym ciągu wyższe
od spożycia przeciętnego mieszkańca Polski. W pozostałych grupach prezentowanych artykułów
porównanie takie wskazuje na niższą konsumpcję przez mieszkańca naszego województwa.
Spożycie artykułów żywnościowych jest sprawą indywidualną każdego gospodarstwa domowego.
Jest ono zależne od wielu czynników. Wpływ na wielkość spożycia poszczególnych artykułów
ma źródło utrzymania gospodarstwa domowego, wysokość dochodów, skład osobowy, wiek, miejsce
zamieszkania, wykonywany zawód, przyzwyczajenia i tradycje żywieniowe, ale również dostępność
artykułów.
Znaczne różnice występują w spożyciu podstawowych artykułów żywnościowych w poszczególnych
grupach społeczno-ekonomicznych. Spożycie wszystkich prezentowanych artykułów w gospodarstwach
pracowników i pracujących na rachunek własny jest niższe niż w gospodarstwach ogółem,
natomiast gospodarstwa emerytów i rencistów oraz rolników konsumują więcej tych artykułów niż
gospodarstwa ogółem.
Wywiad kwartalny dostarcza informacji o wyposażeniu gospodarstwa domowego
w przedmioty trwałego użytkowania.
- 5 -
W porównaniu z 2003 roku wyraźnie poprawiło się wyposażenie gospodarstw domowych
w sprzęt komputerowy i dostęp do internetu oraz w zestawy do odbioru, rejestracji i odtwarzania
dźwięku. Wśród badanych gospodarstw w 2004 roku mniej rodzin posiadało magnetowidy niż w 2003
roku. Z artykułów gospodarstwa domowego kupowano: zamrażarki, automaty pralnicze i kuchenki
mikrofalowe. Wzrosła również liczba samochodów osobowych.
Statystycznie, na każde badane w 2004 roku gospodarstwo domowe, przypadała co najmniej
1 chłodziarka, 1 telewizor do odbioru w kolorze (przy ok. 4% gospodarstw nieposiadających tego
sprzętu), co drugie gospodarstwo miało samochód osobowy, a 42% tzw. wieżę, czyli stereofoniczny
zestaw do odbioru, rejestracji i odtwarzania dźwięku. Prawie co trzecie gospodarstwo posiadało
urządzenie do odbioru telewizji satelitarnej, a ok. 37% rodzin miało komputery osobiste, w tym blisko
1/2 z dostępem do internetu. Gospodarstwa domowe w Małopolsce posiadają więcej automatów pralniczych,
zamrażarek, kuchenek mikrofalowych, komputerów osobistych i samochodów osobowych,
natomiast są gorzej wyposażone w chłodziarki, wieże, telewizory kolorowe, magnetowidy, urządzenia
do odbioru telewizji satelitarnej niż gospodarstwo domowe statystycznego Polaka.
TABL.4 GOSPODARSTWA DOMOWE WYPOSAŻONE W NIEKTÓRE PRZEDMIOTY
TRWAŁEGO UŻYTKOWANIA a
WYSZCZEGÓLNIENIE 2003 2004
Na 100 zbadanych gospodarstw domowych
C hłodziarka .......................................................... 95,6 96,8
Z amrażarka .......................................................... 36,7 35,0
A utomat pralniczy ................................................ 74,4 78,0
K uchenka mikrofalowa ......................................... 25,7 30,2
S amochód osobowy ............................................. 45,8 48,1
O dbiornik radiofoniczny ....................................... 53,0 53,8
Zestaw do odbioru, rejestracji i odtwarzania
dźwięku (wieża) ................................................. 38,8 41,5
Odbiornik telewizyjny z ekranem do odbioru
kolorowego ......................................................... 96,8 96,7
M agnetowid .......................................................... 49,1 43,4
U rządzenie do odbioru telewizji satelitarnej b ...... 34,7 35,7
K omputer osobisty ............................................... 27,3 36,9
w tym z dostępem do internetu ......................... 12,5 20,0
a Opracowano na podstawie stanu w końcu poszczególnych kwartałów. b Łącznie z telewizją kablową.
Na stopień wyposażenia gospodarstwa domowego ma wpływ źródło utrzymania, potrzeba
posiadania danego sprzętu i miejsce zamieszkania. Występuje wyraźna korelacja między poziomem
uzyskiwanych przez dany typ gospodarstwa dochodów, a wyposażeniem w dobra trwałego użytkowania,
zwłaszcza te, które nie są uważane przez nie za niezbędne do jego funkcjonowania. Gospodarstwa
osób pracujących na stanowiskach nierobotniczych i pracujących na rachunek własny są znacznie
lepiej wyposażone w zestawy do odbioru, rejestracji i odtwarzania dźwięku, kamery wideo, komputery
osobiste z dostępem do internetu, telefony komórkowe, zmywarki do naczyń, kuchenki mikrofalowe,
samochody osobowe, działki rekreacyjne od pozostałych grup gospodarstw domowych. Rodziny
rolników posiadają znacznie mniej sprzętu luksusowego niż przeciętna rodzina, natomiast mają więcej
zamrażarek (i to znacznie), rowerów, pralek i wirówek elektrycznych. Te tendencje notowane są od
kilku lat.
W badaniach ankietowych ważne jest, aby wylosowane losowo gospodarstwa domowe podejmowały
badanie. Zmiany wylosowanych mieszkań, jeżeli występują w dużej skali, mają wpływ na
otrzymane wyniki. Wszystkie gospodarstwa, które przyjęły ankietera i prowadziły zapisy w książeczkach
budżetowych przyczyniły się do uzyskania informacji, które spełniają ważną rolę w analizach
poziomu życia ludności, umożliwiają ocenę wpływu różnych czynników na kształtowanie się poziomu
i zróżnicowania sytuacji bytowej podstawowych grup gospodarstw domowych.
Opracowanie: Zespół pracowników Wydziału Badań Ankietowych
źródło:
URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE
Informacja sygnalna
www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/krak/ASSETS_2005_21_inf_syg.pdf
|
 |
